تناقض بزرگ/شانس پزشک شدن در دهه ۶۰ چند برابر الان بود؟ چطور با امکانات اندک دهه ۶۰ و تربیت هزاران پزشک کیفیت مشکلی نداشت اما الان با افزایش چن
بررسی یک تناقض بزرگ انحصارطلبان
گروه اجتماعی - دادههای سازمان سنجش نشان میدهد که در بسیاری از دانشگاههای اصلی علوم پزشکی کشور، ظرفیت پذیرش پزشکی، کمتر از دهه ۶۰ است.
در روزهایی که رقابت بر سر صندلیهای پزشکی در کنکور سراسری به یک «جنگ تمامعیار» تبدیل شده ، نگاهی به آمارهای چهار دهه گذشته حقیقتی تلخ اما انکارناپذیر را آشکار میکند؛ «شانس پزشک شدن یک جوان ایرانی در دهه ۶۰، به مراتب بیشتر از یک جوان نخبه در دهه ۱۴۰۰ بوده است.» با این وجود وزیر بهداشت نیز در نامهای به رییس جمهور، خواستار آن شده است که روش تعیین ظرفیتهای پزشکی تغییر و به نسبتی از جمعیت کشور تبدیل شود. بر اساس این روش پیشنهادی، ظرفیت پذیرش پزشکی در سال آینده به نصف کاهش مییابد.
ریاضیاتِ یک فرصت از دست رفته
بیایید معادله «عرضه و تقاضا» را مرور کنیم. در دهه ۶۰، جمعیت کشور ۴۰ درصد کمتر از امروز و تعداد داوطلبان گروه تجربی نیز تفریبا یک پنجم داوطلبان امروزی بود. با این حال، در همان دوران جنگ و محدودیت، دانشگاههای علوم پزشکی (بهویژه دانشگاههای مادر مثل تهران، شهید بهشتی و شیراز) درهای خود را گشوده بودند و ظرفیت پذیرش در اوج خود قرار داشت. چرا که از عدد ۱۹۰۰ در سال ۶۲ به حدود ۸۰۰۰ نفر درسال ۶۷ رسیده بود. در مقابل، امروز با سیل عظیم داوطلبان تجربی مواجهیم که نخبگانش پشت سد کنکور میمانند. در دهه ۶۰، کفه ترازو به نفع داوطلب بود. اما امروز با وجود نیاز مبرم کشور به پزشک، سیاستگذاران معادله را معکوس کردهاند. در واقع، جوانی که امروز با رتبههای عالی از تحصیل در رشته پزشکی محروم میشود، اگر در دهه ۶۰ زندگی میکرد، به سادگی بر کرسی طبابت مینشست.
امکانات قرن بیست و یکمی بهانههای قرن نوزدهمی
موافقان کاهش ظرفیت پزشکی مدام از «افت کیفیت» سخن میگویند. اما آیا کیفیت آموزش پزشکی در کلاسهای شلوغ و امکانات محدود دهه ۶۰ بالاتر بود یا در عصر تکنولوژی و شبیهسازهای آموزشی؟
امروز تعداد دانشکدههای پزشکی نسبت به آن دوران ۳ برابر و تعداد تختهای بیمارستانی ۲ برابر شده است. مضاف بر این، تکنولوژی آموزشی متحول شده است. دسترسی به منابع دیجیتال، آزمایشگاههای مجهز، و بیمارستانهای تخصصی، امکانات اموزشی را به شدت بالا برده است. استفاده از کلیدواژه «کیفیت» به عنوان ابزاری برای کاهش ظرفیت پزشکی، در حالی که زیرساختهای فیزیکی و علمی امروز دهها برابر قدرتمندتر از دهه ۶۰ است، شبیه آن است که گفته شود چون جادههایمان پهنتر و ماشینهایمان سریعتر شدهاند، پس باید سرعت مجاز را به اندازه درشکه پایین بیاوریم! کیفیت تربیت پزشک امروز به لطف پیشرفت زیرساختها، در نقطه شروعی بالاتر از گذشته قرار دارد و نظام اموزشی تابآوری پذیرش بسیار بیشتری را داراست.
چگونه انبوه پزشکان دهه ۶۰ ایران را نجات دادند؟
شاید مهمترین درس تاریخی که نادیده گرفته میشود، تاثیر حیاتی همان «افزایش ظرفیت دهه ۶۰» بر امنیت ملی و سلامت عمومی است. اگر آن روزها مسئولین وقت به بهانه کیفیت یا نبود زیرساخت، ظرفیتها را محدود میکردند، امروز چیزی به نام «نظام شبکه بهداشت و درمان» و افتخار جهانی «خانههای بهداشت» وجود نداشت. اجرایی شدن طرح پزشک خانواده، ریشهکنی بیماریهای واگیر، کاهش مرگومیر مادر و نوزاد و جهش علمی ایران در حوزه پزشکی، همگی مدیون آن پزشکانی است که حاصل سیاست درهای باز دانشگاهها در آن دهه بودند. آن «تعداد» بالا، زیربنای «کیفیت» سلامت امروز ما شد. اگر آن افزایش ظرفیت نبود، پیشرفتهای امروز ایران در پیوند اعضا، سلولهای بنیادی و جراحیهای پیچیده، احتمالاً در نطفه خفه میشد، چرا که قاعدهی هرم (پزشکان عمومی) برای ساختن راس هرم (متخصصان و دانشمندان) وجود نداشت.
پیشنهاد اخیر وزارت بهداشت برای نصف کردن ظرفیت پزشکی، نه یک تصمیم کارشناسی، بلکه پشت پا زدن به تجربه موفق تاریخی کشور است. در حالی که دهه ۶۰ با امکانات کمتر، پزشکان بیشتری تربیت کرد و سلامت آینده را تضمین نمود، امروز با امکانات چند برابری، محدود کردن شانس جوانان برای پزشک شدن، نه تنها بیعدالتی آموزشی است، بلکه تیشه زدن به ریشه پیشرفتهای آتی نظام سلامت ایران خواهد بود.
Authors: صاحبخبران - جدیدترین و آخرین اخبار ایران و جهان - علمی-فناوری