چگونه مغز بین «خاطره‌های شخصی» و «واقعیت‌ها» تفاوت می‌گذارد؟

پژوهشگران توضیح می‌دهند که حافظه در مغز به‌صورت یک جایگاه واحد ذخیره نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از شبکه‌های به‌هم‌پیوسته است که در ذخیره‌سازی و بازیابی تجربه‌های زندگی و اطلاعات عمومی با هم همکاری می‌کنند.

هدف این مطالعه آن بود که مشخص شود هنگام یادآوری یک خاطره شخصی (مثلاً یک سفر یا جشن خاص) و هنگام یادآوری یک واقعیت ساده (مانند نام شهری یا یک تاریخ ) دقیقاً کدام نواحی مغز فعال می‌شوند و شباهت‌ها و تفاوت‌های این الگوها چیست. 

به گزارش ایتنا^[2] و به نقل از mednews^[3]، برای پاسخ به این پرسش، دانشمندان از تصویربرداری عملکردی مغز (fMRI) استفاده کردند و فعالیت مغزی داوطلبان را در دو نوع وظیفه سنجیدند: نخست، یادآوری خاطرات شخصی و دوم، یادآوری دانستنی‌ها و حقایق عمومی. شرکت‌کنندگان درون اسکنر گاهی مأمور می‌شدند صحنه‌ای مشخص از زندگی خود مانند یک مهمانی یا رویداد خانوادگی را زنده کنند و گاهی باید به پرسش‌های دانشی و اطلاعات عمومی پاسخ می‌دادند. 

نتایج نشان داد که در هر دو حالت، شبکه‌ای گسترده شامل نواحی گیجگاهی و پیشانی، و بخش‌هایی که با پردازش معنا، زبان و زمینه‌های روزمره در ارتباط هستند، فعال می‌شوند. این یافته برخلاف مدل‌های قدیمی است که دو نوع حافظه را به سیستم‌های کاملاً جداگانه نسبت می‌داد و نشان می‌دهد مغز برای نوع‌های مختلف یادآوری، بیش از آنکه به مسیرهای مستقل تکیه کند، از زیرساخت مشترک واحدی بهره می‌برد. 

با این حال، تفاوت‌ها در جزئیات الگوی فعالیت دیده شد، نه در محل کلی شبکه. هنگام یادآوری خاطرات شخصی، ساختارهایی مانند هیپوکامپ و نواحی مرتبط با حس «خود»، زمان و مکان، فعال‌تر بودند؛ در حالی که هنگام یادآوری دانستنی‌ها، تأکید بیشتر بر بخش‌های مرتبط با زبان و معنای تثبیت‌شده قرار داشت و جزئیات زمانی و مکانی نقش کم‌رنگ‌تری داشتند. 

پژوهشگران تأکید می‌کنند که بسیاری از دانستنی‌های ما در ابتدا از تجربه‌های شخصی شکل گرفته‌اند و سپس با گذر زمان از بستر رویداد جدا شده و به صورت دانش عمومی در مغز ذخیره شده‌اند. این هم‌پوشانی می‌تواند توضیح دهد چرا اختلال در برخی نواحی کلیدی مغز، هم بر خاطرات و هم بر دانسته‌ها تأثیر می‌گذارد.

به باور پژوهشگران، درک بهتر این شبکه مشترک می‌تواند به طراحی روش‌های تازه برای توان‌بخشی بیماران مبتلا به اختلالات حافظه و نیز بهبود شیوه‌های آموزشی کمک کند.